 |
 |
 |
Posttraumatische stress-stoornisTrauma: een ontwrichtende schok
Een inbraak, beroving, incest of verkrachting, het abrupte verlies van een vertrouwd en geliefd persoon, een auto-ongeluk, een vliegtuig dat neerstort, oorlogsgeweld, een natuurramp: dagelijks staan de kranten er vol mee. Onverwachte, schokkende en levensbedreigende gebeurtenissen kunnen iedereen overkomen. Toch houden we er in ons dagelijkse leven nauwelijks rekening mee. Dat is maar goed ook. Juist de vanzelfsprekendheid van de dagelijkse gang van zaken geeft een basisgevoel van veiligheid en biedt ons de mogelijkheid normaal te leven. Bij slachtoffers van een schokkende, onverwachte gebeurtenis - vaak traumatische ervaring genoemd -, zijn die vanzelfsprekendheid en veiligheid weggevaagd. Dat kan in een klap zijn gebeurd, bij een eenmalige gebeurtenis, zoals een vliegtuigongeluk. Het kan ook om een langdurig proces gaan, als de traumatische gebeurtenis zich over langere tijd uitstrekte. Dat is bijvoorbeeld het geval bij incest- of oorlogsslachtoffers. Door de traumatische ervaringen zijn slachtoffers hun gevoel van veiligheid en vertrouwen kwijtgeraakt. Hun leven is ernstig ontwricht. Ze ervaren het niet langer meer als betrouwbaar, beheersbaar of rechtvaardig. Vaak is dat tijdelijk en keert het vertrouwen geleidelijk terug. Maar andere keren is die ontwrichting zo ernstig dat het slachtoffer er niet meer in slaagt de draad op te pakken. Of hij krijgt later de terugslag te verwerken en kampt met allerlei fysieke en psychische klachten. Dan is er sprake van een posttraumatische stress-stoornis(ptss). De gebeurtenis heeft zo’n diepe psychische wond (trauma) geslagen en zoveel stress opgeroepen, dat deze later (=post) stoornissen veroorzaakt die het dagelijkse leven ernstig belemmeren. Symptomen Angstverschijnselen, zoals hartkloppingen en ademhalingsmoeilijkheden, hevig trillen en zweten, verlamd zijn van schrik of willen wegrennen, horen tot de normale reacties op een gruwelijke of levensbedreigende ervaring. Na verloop van tijd trekken ze vanzelf weer weg. Maar bij mensen met Posttraumatische stress-stoornis blijft deze stress, bewust of onbewust, doorwerken. Ze kunnen last krijgen van terugkerende, onverwacht opduikende herinneringen, herbelevingen van de gebeurtenis of nachtmerries, of ze raken van streek bij alles wat daaraan herinnert. Daarom proberen ze vaak situaties uit de weg te gaan die associaties oproepen met de schok. De schokkende ervaring kan soms juist ook uit het geheugen weggevaagd zijn. Vaak zijn mensen met ptss vervreemd van hun gevoelens of hun lichaam, omdat ze zich hiervoor tijdens de schokkende gebeurtenis uit zelfbescherming afgesloten hebben. Ze kunnen nauwelijks meer belangstelling opbrengen voor het leven om hen heen. Onredelijke woede-uitvallen en irritatie, huilbuien, schuldgevoelens, altijd alert zijn en van het minste of geringste schrikken, slecht slapen, lusteloosheid, concentratieproblemen: al deze symptomen kunnen wijzen op ptss. Deze klachten doen zich niet altijd direct na de traumatische ervaring voor. Veel oorlogsslachtoffers krijgen pas jaren later last van hun ervaringen.
Mensen met een traumatische ervaring kunnen deze vaak zelfstandig verwerken. Acceptatie van de eigen ontreddering en (angst)gevoelens is daarbij doorslaggevend. Het gaat om normale gevoelens waarvan iedereen last heeft die iets soortgelijks meemaakt. Verder speelt steun van de omgeving een grote rol. Het is belangrijk dat het slachtoffer voldoende gelegenheid krijgt om te vertellen wat hij of zij heeft meegemaakt. Zo kan hij de gebeurtenis ‘van zich afpraten’ en een plaats geven in zijn leven. Het verhaal van het slachtoffer dient daarbij onvoorwaardelijk geaccepteerd te worden, zonder reacties die schuldgevoelens kunnen oproepen. Het helpt echter niet bestaande schuldgevoelens weg te praten. Beter is het deze serieus te nemen. Voorts is het belangrijk het slachtoffer niet teveel uit handen te nemen. Deze dient het gevoel te krijgen zelf weer enige controle over zijn leven te hebben.
Wanneer de effecten van een trauma na verloop van tijd niet afnemen of voldoende verdwijnen, kan therapie uitkomst bieden. Met name Eye Movement Desensitization Reprocessing ( EMDR) is dé aangewezen therapie bij PTSS. Deze therapie zorgt ervoor dat het trauma als het ware uit zijn geïsoleerde toestand wordt losgetrokken, zodat het zich weer verbindt en kan communiceren met onze aangeboren herstellende en probleemoplossende vermogens. Er is geen therapie, waar zoveel onderzoek naar gedaan is en die zo gunstig te voorschijn komt bij PTSS, als EMDR. |
